Al voor de 8e eeuw werd melding gemaakt van
bewoning op deze hoger gelegen plek, de Asdonk, in de Peel. Het is een van de tolposten van de Asdonk domeinen van de
ridders van Asdonk. Hoeve ter Asdonck is vooral in het oude
graafschap Rode (10e tot de 12e eeuw) van betekenis. In deze tijd is in deze
hoeve de schepenbanken te Ricstelle gevestigd.
De oorsprong van de Asdonk ligt vóór het begin van het Karolingische
tijdperk (8e tot 10e eeuw). Het is een van de tolposten van de Asdonk
domeinen van de ridders van Asdonk. De Asdonk ligt niet ver van de
oostelijke oever van de rivier de “Aa” op de grens tussen Rixtel en Bakel,
dat vanaf de 8e eeuw een kerkelijke grens was tussen de Benedicten abdijen
van Echternach en Sint Truiden. Het landgoed behorend tot de Asdonk strekte
zich tot ver in Bakel en Gemert uit.
Deze “Asdonk” tolpost heeft zijn betekenis verloren na de Karolingische
tijd. Het domein bleef in het bezit van de ridders van Asdonk tot midden
13de eeuw. Dit Asdonk domein is lang gebruikt als jachtgebied en is al die
tijd als een geheel gebleven op de oost oever van de “Aa” tussen Vlierden en
Gemert. Nadat het landgoed in bezit van ridder de Roover kwam, door zijn
huwelijk met de weduwe van de laatste Ridder van Asdonk in 1266, is het
domein in rap tempo verkaveld tot de laatste overgebleven boerderijen op de
Heikant in Rixtel op de grens met Bakel uiteindelijk in 1540 zijn verkocht.
In 1810 lagen er drie huizen op de Asdonk.
Uitsnede uit een kaart van de gemeente Aarle-Rixtel
rond
1860. Aarle-Rixtel omvatte destijds
Grote delen in het gebied zijn cultuurhistorisch waardevol vanwege de oude,
niet of weinig veranderende percelering, vaak gecombineerd met oude, weinig
veranderde wegenpatronen. Deze percelering is de nog herkenbare erfenis van
vroeger menselijk grondgebruik en benutting van de natuurlijke leefomgeving.
Kaart 1:10.000 uit 1900 en nu en over elkaar heen gelegd.
Het oranje vlak is een archeologisch monument met vondsten uit het
Mesolithicum, de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen.
“Aerle”en “Ricstelle” waren eigenlijk twee losstaande
nederzettingen ten noorden van Helmond in het oude graafschap Rode, dat in
de 10de eeuw is ontstaan. Deze twee nederzettingen groeiden al in de 12de
eeuw aan elkaar en hadden een gezamenlijke schepenbank met Roois recht. In
de tijd van het oude graafschap Rode is in Hoeve ter Asdonckde
schepenbank te Rixtel gevestigd. Als een nazaat rond 1365 naar zijn
nieuwe kasteeltje bij Strijp in Aerle verhuist, verhuist hij ook de
schepenbank van Rixtel naar Aerle.
Een schepen is een door de landsheer/grootgrondbezitter
aangestelde rechtsambtenaar in steden en dorpen. De schepenen,
meestal 7 in aantal, vormden samen met de schout het dorpsbestuur, genaamd
de schepenbank. De schepenen waren vergelijkbaar met de huidige
notarissen. Zij stelden akten op die grotendeels betrekking hadden op de
verkoop van goederen en soms traden zij op als rechter bij het behandelen
van lichte vergrijpen zoals huurgeschillen en betwistingen van erf
scheidingen. De besluiten van de schepenbank werden vastgelegd in zogenaamde
schepenprotocollen.
